Het is dinsdagavond, kwart over negen. Aan de keukentafel zit een vijftienjarige met een stapel boeken voor zich: een hoofdstuk biologie, een woordjestoets Duits voor donderdag en een wiskundeparagraaf die "even af moest". Om half zeven begon het, met tussendoor eten en een paar appjes. Zijn moeder vraagt zich hardop af of dit nu normaal is, of dat er iets niet klopt. Het is een vraag die in oktober in veel gezinnen opduikt, als de eerste toetsweek van het schooljaar in zicht komt.
Wat is normaal?
Voor een leerling in 3 havo ligt een gezonde hoeveelheid huiswerk rond de 6 tot 10 uur per week. Dat komt neer op ongeveer een uur tot anderhalf uur per schooldag, met wat uitschieters in de week voor een toets of in de toetsweek zelf. Een avond van drie uur zoals hierboven kan dus best voorkomen, maar als dat elke dag zo is, is het de moeite waard om eens goed te kijken waar die tijd naartoe gaat. Scholen hanteren hier geen vaste norm voor, maar wie het lesrooster van een gemiddelde derde klas en de opgegeven stof per vak optelt, komt uit op die marge.
Waarom de derde klas zwaarder voelt
Het derde jaar is voor veel leerlingen het moment waarop het tempo omhooggaat. Er komen vakken bij, de stof wordt abstracter en toetsen gaan vaker over grotere hoofdstukken in plaats van één paragraaf. Bovendien moet een leerling in 3 havo vaak al nadenken over een profielkeuze, en dat geeft een zekere druk om de cijfers op orde te hebben. Wat in de brugklas met een half uurtje lezen af was, vraagt nu echt een plan. Daar komt bij dat leerlingen op deze leeftijd net de vaardigheid ontwikkelen om hun werk over een week te verdelen. Wie dat nog niet kan, stapelt alles op de avond voor de toets, en dan voelt een normale hoeveelheid huiswerk ineens als een berg.
Waar het vaak misgaat
Bij de leerling van de keukentafel ging het niet om te veel werk, maar om versnipperde tijd. Een uur biologie dat wordt onderbroken door elke vijf minuten een melding op de telefoon, duurt in de praktijk anderhalf uur en levert minder op. Het helpt om de telefoon tijdens het huiswerk in een andere kamer te leggen en in blokken van 25 tot 30 minuten te werken, met een korte pauze ertussen. Veel leerlingen merken dan dat ze dezelfde hoeveelheid werk in twee derde van de tijd af hebben. Een tweede valkuil is alles alleen doorlezen. Overhoren, samenvatten in eigen woorden of oefenvragen maken kost per keer iets meer moeite, maar zorgt ervoor dat de stof beter blijft hangen, waardoor er voor de toets minder herhaald hoeft te worden.
Wanneer het te veel is
Komt een leerling structureel boven de twaalf tot vijftien uur per week uit, en lukt het met een betere planning nog steeds niet, dan is het verstandig om contact op te nemen met de mentor. Soms blijkt dat één vak onevenredig veel tijd kost omdat de basis ontbreekt, en dan is gerichte bijles of extra uitleg op school effectiever dan nog meer uren maken. Ook slaap verdient aandacht: een tiener van vijftien heeft acht tot tien uur slaap nodig, en huiswerk tot elf uur 's avonds gaat daar direct van af.
Voor ouders is de belangrijkste rol niet het controleren van elk werkje, maar meedenken over de planning. Een simpele weekplanner op de koelkast, waarop toetsen en inleverdata staan, maakt al zichtbaar of de werkdruk eerlijk over de week verdeeld is. En die dinsdagavond? Daar bleek achteraf de woordjestoets Duits al een week bekend te zijn. Een kwartiertje per dag vanaf de vrijdag ervoor had de avond met een uur ingekort.
